Mahler en Schönberg

Als Mahler de verzameling volkspoëzie Des Knaben Wunderhorn samengesteld door Achim von Arnim en Clemens Brentano in 1892 ontdekt is hij onmiddellijk gefascineerd en we weten dat ze hem niet alleen tot heerlijke liederen inspireerde, maar dat sommige teksten ook een plaats kregen in zijn symfonisch werk. Het meest bekende voorbeeld is ongetwijfeld Das himmlische Leben dat de finale voor sopraan vormt van de vierde symfonie, een vierde deel dat al ontstaat zowat zeven jaar voor Mahler de andere delen van de symfonie componeert in de zomervakantie van 1899 in het dorpje Aussee in Salzkammergut. Maar dat mag volstaan als situatieschets want de opname die we hier voorstellen heeft niet de bedoeling een historiek van de vierde symfonie te geven. Het is een heel specifieke uitvoering voor kamerensemble die ongelooflijk veel charme heeft.

De intieme en grotendeels vrolijke sfeer van de symfonie leent zich wel tot een kamermuziekversie en de versie die Oxalys heeft opgenomen is een bewerking door Erwin Stein. Ze is speciaal gecomponeerd voor de Verein für musikalische Privataufführungen', een initiatief van Arnold Schönberg dat tot doel had eigentijds werk een kans te geven in optimale omstandigheden, namelijk voor een publiek dat lid was van de Verein en dus gemotiveerd om hedendaags werk te beluisteren. Er werd uitsluitend vooruitstrevend werk gespeeld en vaak ook toegelicht. Drie jaar lang was het een succesvolle onderneming, waar niet alleen originele composities werden gespeeld, maar ook minutieuze bewerkingen voor kamermuziek. In dat kader werd de kamermuziekversie van Mahlers vierde symfonie op een concert in januari 1921 gecombineerd met enkele orkestliederen van Schönberg, ook dus in kamermuziekversie. Een programma dat Oxalys inspireerde voor de combinatie Mahler-Schönberg op hun cd.

Intieme Mahler 4

Bij de eerste klanken mis je wel even de weelderige orkestklank van het begin van de Mahlersymfonie, maar al gauw wen je aan de subtiele 'uitgedunde' klank van de muziek en geniet je van de finesse en scherpte waarmee de instrumenten met elkaar in dialoog gaan.

De piano beklemtoont het speelse karakter van de muziek, de hobo is ongelooflijk mooi — zeker in het Ländlerthema waar ze in antwoord op de strijkers zo mogelijk nog landelijker en rustiger klinkt dan in het origineel.

'Ohne Hast' is in dit deel ook explicieter dan bij de 'volle' klank van de orkestversie.

Het derde deel 'Ruhevoll' is een heerlijk samenspel van de strijkers en blazers met prominent de viool en klarinet en bij de aanvang van het Ländlerthema de zeer zachte contrabas. Muziek zoals je ze echt in een rustige stille kamer wil genieten! Verder in het deel krijgt de viool — onderbroken door de piano — een rusteloos-dreigend effect. Alles schitterend gespeeld door Oxalys. In het slotdeel wordt de solo 'Wir geniessen die himmlischen Freuden' gezongen door Laure Delcampe: verdienstelijk zij het ietwat moeizaam. De stem heeft een mooi timbre maar mist de vaste basis om 'behaglich' te zingen. Daardoor mist het lied de heerlijke spontaneïteit dat er net de charme van uitmaakt. Maar ondertussen ben je zo gewonnen voor de uitvoering dat je best mild wil zijn…

Ideale Schönbergstem

Het droge en ietwat scherpe van de stem komt dan weer wel in goede zin tot zijn recht in de laat-romantische liederen van Arnold Schönberg: knappe liederen in de typische eeuwwisselingstoon, waarvan twee ook op teksten uit Des Knaben Wunderhorn en drie prachtige liederen op teksten van Förster naar Francesco Petrarca. Nog geen atonaliteit, maar zeer expressieve liederen in prachtige kamermuziekkleuren, nu eens symbolistisch-geheimzinnig (Petrarca), dan weer stormachtig-jachtig (Das Wappenschild – Des Knaben Wunderhorn).

Ik vind hier Laure Delcampe bijna ideaal klinken met heerlijke buigzaamheid in de stem. Oxalys bevestigt zijn finesse en stijlvastheid, of het nu om fluit, hobo of harmonium gaat: ze zorgen voor een wonderlijke klank en blijven een heerlijk geheel vormen.

Terzijde wil ik zeker ook de layoutman feliciteren: wat een mooi suggestief omslagbeeld op de cover van de cd!

Oxalys, Laure Delcampe, sopraan - Fuga Libera FUG 548

Lucrèce Maeckelbergh 20.6.09